Yok Olan Diller

Tarih boyunca 30.000 dil oluştuğunu, ama şu anda sadece 5.000 tanesinin faali olarak konuşulduğunu ve 25.000 ölü dilin sadece 1.000’inin bilindiğini, biliyor muydunuz? Her 14 günde bir dünya dillerinden biri yok oluyor. Önümüzdeki yüzyıla gelindiğinde yeryüzünde konuşulan 7 bin civarında dilin yarısı büyük olasılıkla ortadan kalkmış olacak.Peki hangi dillere yok olmuş diyebiliriz, diller nasıl yok olur? UNESCO bir dilin ne derece tehlike altında olduğunu belirlemek için, aralarında ‘dilin kuşaktan kuşağa aktarılması’, ‘dili konuşan kişi sayısı’, ‘dili konuşanların toplam nüfusa oranı’ ve ‘yeni alanlara ve ortamlara dilin tepkisi’nin de bulunduğu 9 farklı ölçüt kullanıyor ancak biz basit bir tanımla, bir dil yeryüzünde o dili anadil olarak konuşan kimse kalmadığında yok olmuş sayılır diyebiliriz. Sümerce,Hunca,Elamca,Hatti,Hititçe ve Trakça bu dillere örnek gösterilebilir.Bazı dillerin anadil olarak kullanımı bırakılmış olsa da bazı amaçlarla kullanılmaya devam edebilmekte.Bu dillere ölü dil diyebiliriz ve ölü dillere örnek olarak Latince ve İbranice verilebilir. Latince ölü bir dil olmasına rağmen Vatikan’da hala dini ve idari amaçlarla kullanılmaya devam etmekte.Kimse İbraniceyi anadili olarak konuşmadı ama İbranice hala dini vb. amaçlarla kullanılmaya devam etmekte.Dillerin ölmesinin farklı farklı sebepleri olabilir, başlıca sebepleri şöyle sıralayabiliriz:

Savaş ve Soykırımlar: Bir toplum, kendisinden daha güçlü bir toplum tarafından savaşla mağlup edilir ve güçlü olan kendi dilini kabul ettirirse yenik toplum kendi ana dilini kullanamaz olur, unutur ve bu dil ölür. Sümerce, Elamca, Akkadca,Luvice, Urartuca, Hititçe, Lidyaca ve Trakça, peş peşe gelen savaşlar ve bunların sebep olduğu nüfus kaybıyla yok olmuştur.Dili konuşan herkesin yeryüzünden silinmesi dilin bir anda yok olmasına sebep olabilir.1930larda Tazmanyada adadaki bütün yerlilerin avrupalı sömürgeciler tarafından yok edilmesi (Tazmanya Soykırımı) buna örnek olabilir.

Baskılar: Bir başka ölüm dilin toplum tarafından değil de, belli bir mevki tarafından (çoğunlukla politik sebeplerle) baskı ile unutturulmasıdır.Örneğin Tofaca, Rusya tarafından Tuva’da yaşayan Türklere unutturulmuştur. Bugün bu dil ölmek üzeredir.

Asimilasyon: Bu yok oluş uzun bir süreçte gerçekleşir.Bu genelde bir dili konuşan topluluğun daha prestijli bir dil konuşan başka bir toplulukla iletişime geçip asimile olması ile olur. Topluluğun geleneksel dili yok olana kadar devam eden süreçte dil uzun süre kullanılmaya devam edebilmesiyle beraber yıllar geçtikçe yok olmaya başlar ve toplum diğer dili benimser.Buna örnek olarak Kernevekçe verilebilir. İngilizcenin adım adım büyüyen etkisi ve Kernevekçe’nin alt sınıf bir dil olarak görülmeye başlanması, kullanımının 19. yüzyılda son bulmasına sebep olmuştur.

Konuşanların Tükenmesi: Bir dili konuşan toplumun salgın, doğal afet vb. doğal olaylar sebebiyle ölmesi, başka bir ülkeye göç edip kaybolması, kısaca tarihten silinmesi dillerininde ölmesine sebep olur. Her dil, nesneleri tanımlayış şekli bakımından dünyanın farklı bir penceresidir.Bir dil ölürse bu dille beraber bu dilin oluşumuna sebebiyet veren eşsiz düşünme şeklide ölür ve her bir dil konuşanı, kültürel ve tarihî kimliğinin bir parçasını kaybeder.Dünyayla ilgili kavramların ve görüşün bir dilde özel var olan tasarıları yok olabilir.Dil ölümü ciddi bir konudur ve dilleri korumak için önlemler arttırılmalıdır.

You may also like...

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir